Việt Nam cần có viện dịch thuật, công ty dịch thuật chuyên nghiệp
Sáng 5.1, hội nghị quốc tế Giới thiệu văn học Việt Nam đã khai mạc tại Hà Nội. Nhân sự kiện này, phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị có cuộc trao đổi với dịch giả Thuý Toàn, chủ tịch hội đồng Văn học dịch – hội Nhà văn Việt Nam về mảng văn học này.
Thưa ông, thực trạng văn học dịch Việt Nam hiện nay như thế nào?
Theo tôi, dịch thuật Việt Nam hay văn học dịch Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới sôi động cả dịch vào (tác phẩm nước ngoài được dịch ra tiếng Việt) và dịch ra (tác phẩm Việt Nam được dịch ra tiếng nước ngoài). Riêng với dịch vào, trong khoảng mấy năm trở lại đây có thể gọi là “bùng nổ”. Chúng ta dịch nhiều, tiếp cận được rộng, nhiều đề tài, nhiều nước. Theo thống kê của chúng tôi, tính đến năm 2007 đã có 13.700 tác phẩm văn học thế giới được dịch và xuất bản tại Việt Nam. Đội ngũ dịch hiện nay cũng là những người trẻ, tiếp cận nhiều thông tin, học hành tới nơi tới chốn.
Còn dịch ra, chúng ta đã có ý thức hơn trong việc quảng bá văn học Việt Nam. Sau cuộc gặp gỡ lần một những người dịch văn học Việt Nam năm 2002 thì rõ ràng văn học nước ta được bạn bè chú ý hơn. Đơn cử có nhà xuất bản ở Thuỵ Điển ra tới mười cuốn sách dịch văn học Việt Nam trong vòng vài năm. Tại Hàn Quốc, Đài Loan, Ấn Độ và Nga cũng bắt đầu có những chuyển động mới. Mười mấy năm không có tác phẩm Việt Nam nào được dịch thì vừa rồi, cuốn truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đã được xuất bản.
Nhiều ý kiến cho rằng sự bùng nổ của “dịch vào” gần đây là nhờ công các đơn vị tư nhân hơn là từ nỗ lực của các nhà xuất bản?
Đúng thế. Thậm chí, các đơn vị nhà sách, công ty văn hoá tư nhân còn lôi kéo các nhà xuất bản lớn như Văn Học, Trẻ, Kim Đồng… vào cuộc. Nhìn lại giai đoạn chuẩn bị vào Công ước Berne, chúng ta rất lo ngành dịch sẽ lụn bại. Nhưng sức ép của cách làm ăn bài bản hơn đã thúc đẩy sự năng động của các đơn vị tư nhân. Họ phải tìm con đường sống và phát triển chuyên nghiệp hơn từ khâu lựa chọn tác phẩm, lựa chọn dịch giả cho tới thương lượng bản quyền, quảng bá tác phẩm…
Cong ty dich thuat
Dịch thuật tài liệu khoa học kỹ thuật: Xây dựng, Bản vẽ, bản thiết kế, Ứng dụng công nghệ
Cong ty dich thuat
Đến với công ty dịch thuật Nhật Phúc, khách hàng sẽ cảm nhận được sự khác biệt hoàn toàn so với các công ty dịch thuật khác, sự khác biệt nằm ở đội ngũ biên dịch viên nhiệt huyết, giàu kinh nghiệm, tốc độ dịch nhanh, giá cả rất cạnh tranh và phong cách phục vụ đầy chuyên nghiệp.
Cơ chế mới chắc chắn gây ra những hạn chế mới trong dịch thuật?
Tôi vẫn đọc thấy nhiều bản dịch kém chất lượng, do làm vội, làm để ra kịp thời hạn của hợp đồng bản quyền. Hay cơ chế thị trường không cho dịch giả nhiều thời gian để “đánh vật” với bản dịch như xưa nên dẫn đến những thiếu sót... Nhưng đó là những hạn chế khó tránh khỏi và đáng mừng là không quá nhiều. Bởi người đọc bây giờ rất khó tính, nếu anh cứ gắn mác của mình với những bản dịch kém, sách của anh sẽ không bán được, dịch giả cũng mất uy tín.
Hội nghị quốc tế Giới thiệu văn học Việt Nam diễn ra từ ngày 5 – 10.1. Đây là lần thứ hai các dịch giả, nhà văn trong và ngoài nước gặp gỡ tại Hà Nội. Hội nghị có sự tham gia của hơn 300 đại biểu trong nước và đến từ 32 quốc gia, nhằm giới thiệu văn học Việt Nam tới bạn bè quốc tế. Ðại biểu tham dự hội nghị là những dịch giả trong và ngoài nước đã có công góp phần giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài, những nhà văn nhiều năm gắn bó, sáng tác về Việt Nam.
Vậy theo ông, cái cần của văn học dịch Việt Nam hiện nay là gì?
Việt Nam cần một viện dịch thuật. Đó là nơi tổ chức thẩm định các bản dịch, đảm bảo đem đến cho bạn đọc những bản dịch tốt nhất. Ngược lại, đó cũng là đầu mối để các tác phẩm văn học Việt Nam được dịch và xuất bản tại các nước.
Phải chăng chúng ta vẫn chưa có một phương thức quảng bá thực sự hiệu quả cho văn học Việt Nam tại nước ngoài?
Mục đích cuộc hội thảo quốc tế lần này là giải quyết vấn đề đó. Từ trước tới nay, các tác phẩm Việt Nam được dịch ra tiếng nước ngoài vẫn chỉ theo hình thức tự phát. Chúng ta còn bị động trong việc quảng bá. Nếu có một cơ quan như viện dịch thuật, chúng ta có thể xây dựng những kế hoạch đưa văn học ra nước ngoài một cách có tổ chức, tham gia công việc chuyển ngữ của các dịch giả nước ngoài, giúp cho bản dịch của họ truyền tải tốt nhất tinh thần của tác phẩm. Xây dựng các chương trình giới thiệu và quảng bá tác phẩm tại nước nó được xuất bản là công việc vô cùng quan trọng. Tất cả những điều này chỉ làm được nếu Nhà nước quan tâm giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài và có chiến lược đồng bộ cho nó.
Với tư cách một dịch giả lâu năm, ông từng nói tới việc dịch và giới thiệu lại bản dịch tác phẩm kinh điển nước ngoài tại Việt Nam. Công việc đó hiện nay như thế nào?
Thực ra là còn rất chậm và khó. Đây cũng là việc cần sự hỗ trợ của Nhà nước. Tác phẩm kinh điển không dễ dịch và thẩm định các bản dịch cũng không hề đơn giản, phải có những hội đồng chuyên môn. Chưa nói tới những tác phẩm đồ sộ như Anh em Karamazov của Dostoievski hay Tấn trò đời của Balzac không hề dễ đọc, vì thế lợi ích kinh tế sẽ rất thấp. Công việc này khó làm được nếu chỉ trông chờ vào các đơn vị tư nhân, nên rất cần sự tác động tích cực của Nhà nước và các nhà xuất bản.
Vậy ông đánh giá thế nào về hiện tượng văn học dịch có phần lấn át văn học trong nước?
Đó là chuyện bình thường. Chỉ xét về số lượng tác phẩm thì nền văn học của một đất nước không thể so với của cả thế giới. Chưa nói giờ đây chúng ta được tiếp cận với văn học năm châu, thậm chí có những cuốn sách mà bản dịch tiếng Việt được phát hành cùng các bản dịch khác. Vậy thì sức hút của văn học dịch với bạn đọc là quá rõ ràng rồi.
